Buug Faransiiska ku faafay oo lagu sheegay in 'CIA-da ay ka dambeysay qaraxyadii 9/11'

Lahaanshaha sawirkaGETTY IMAGES

Image captionu dhawaad 3,000 oo ruux ayaa lagu dilay weerarkaas oo lagu fuliyay 4 diyaaradood oo ay Al-Qaacidda aMadbacad ku taalla waddanka Faransiiska ayaa raalligalin bixisay ka dib markii buug maaddada taariikhda lagu baro ardayda Iskuullada dalkaas lagu arkay jumlad lagu sheegayo in weerarkii daaraha mtaanaha ee Mareykanka lagu qaaday 11-kii bishii September, 2001-dii "ay abaabushay hay'adda sirdoonka ee CIA-da".

uuggan ayaa isbuucyadii lasoo dhaafay si weyn ugu faafay Faransiiska.

Sheekada ku saabsan weerarkii 9/11 ee lagu arkay buuggan ayaa markii hore lagu shaaciyay baraha xiriirka bulshada, waxaana dibadda usoo saaray koox macallimiin ah.

Buuggan oo lagu koobay taariikhda qarnigii 20-aad ayaa loogu talagalay ardayda ku jirta waxbarashada hoose ee iskuullada.

Madbacadda ayaa boggeeda internet-ka ku sheegtay inay khalad tahay jumladdaas ay kasoo muuqato buugga.

"Jumladdan waxay qeexeysaa sheekooyin qarsoodi ah oo aan xaqiiqda ku saleysneyn, loomana baahneyn inay soo muuqato. Ma aha qoraal ka turjumaya waxa ay tifaftireyaasha madbacadda iyo qorayaasheeda aaminsan yihiin", ayaa lagu yiri bayaan ku qornaa luuqadda Faransiiska.

Buuggan loo soo saaray ardayda Iskuullada ayaa markii hore lagu qeexay inuu yahay mid si dhammeystiran uga sheekeynaya taariikhdii lasoo maray qarnigii tagay, iyadoo lagu wada xusay taariikhdii Faransiiska, Yurub, iyo guud ahaan dunida inteeda kale.

Waxaa qoray Jean-Pierre Rocher, oo ah macallin wax ka dhiga maaddooyinka taariikhda iyo juqraafiga, horayna cilmiga seyniska uga qalin jabiyay jaamacadda Po ee magaalada Paris.

Inkastoo buuggan uu soo baxay bishii November ee sanadkii lasoo dhaafay, waxaa sheekadan la ogaaday markii gabar uu macallin dhalay ay soo iibsatay, kadibna uu labadooda midkood arkay jumladda ku saabsan arrinta CIA-da.

• Sawirrada aan la arag ee weerarkii daaraha mataanaha ee Mareykanka
• Ilhaan Cumar oo ka jawaabtay sida loola xiriiriyay weerarkii daaraha mataanaha ee 9/11

Image captionUsaama Bin Laadin wuxuu ka mid ahaa dadka ay sida weyn u doon-dooneysay FBI-da Mareykanka

Bogga 204-aad ee buugga ayuu qoraagu ku sharraxay mowduuca ku saabsan sida loo abuuray ururka jihaad doonka ah ee la magac baxay al-Qaacida iyo "habkii uu u dhacay weerarkii 11/9 2001 lagu qaaday daaraha New York iyo Washington".

Kadibna wuxuu qoray jumladda soo socota;

"Dhacdadan caalamka oo dhan laga arkayay - wuxuusan shaki ku jirin inay qorsheeyeen (laamaha sidoonka) ee hay'adda CIA-da, ujeeddadooduna ma waxay ahayd inay saameynta Mareykanka ku fidiyaan gobolka Bariga dhexe? - Waxaa Mareykanka laftiisa lagu waxyeelleeyay caalamaddii uu isaga sameystay".

Macallinkii jumladdan helay ayaa si deg deg ah ugu faafiyay bogga ay Facebook-ga ku leeyihiin macallimiinta.

Afhayeenka boggaas ayaa wargeyska Le Monde u sheegay in "islamarkiiba ay arrintu cirka isku shareertay".

Madbacadda ayaa sheegtay in dib loo sixi doono buuggaas, mar kalena lagu shaacin doono waddanka Faransiiska.

Lahaanshaha sawirkaREUTERS

Sheekadan waxaa durbadiiba soo qaatay wargeys ka faallooda arrimaha sirdoonka, kaasoo ka cawday in jumladdaas lagu xusay macluumaad been abuur ah oo sheegaya in arrimo sir ah ay ku lifaaqan yihiin weerarkii 11-kii September.

Wuxuu wargeyskan sheegay in daraasad la sameeyay bishii December ee sanadkii 2018-kii ay muujisay in 21% ka mid ah dadka ay da'doodu ka hooseyso 35 sano ay aaminsan yihiin in Mareykanku uu si uun ugu lug lahaa fulinta weerarkaas, buugganina hadda dadka loogu talagalay ay yihiin kuwa da'daas ah.

In ka badan 19 sano ka dib markii ay 19 qof oo ka tirsan al-Qaacidda ay diyaarado lasoo afduubay ku qarxiyeen daartii ganacsiga adduunka, daartii gaashaandhigga Mareykanka iyo barxad ku taalla gobolka Pennsylvania, waxaa isbuucan la filayaa inuu maxkamad milatari oo Mareykan ah kasoo muuqdo nin loo heysto mas'uuliyadda qaraxyadaas.

Khaalid Sheekh Maxamed ayaa lagu hayaa xabsiga Guantanamo Bay, wuxuuna ahaa nin aad ugu dhawaa hoggaamiyihii hore ee al-Qaacida Usaama Bin Laadin.

2,997 ruux ayaa naftooda ku weysay weerarkii lagu burburiyay daaraha mataanaha

XUKUMADDA SOMALILAND OO QISAASTII LABAAD FULINAYSA, QABIILADA AY KASOO KALA JEEDAN & XAALADIHII UGU DAMBEEYA

Xukumadda Somaliland Oo Qisaastii Labaad Fulinaysa, Qabiilada Ay Kasoo Kala Jeedan & Xaaladihii Ugu Dambeeyay.

Hargeysa(Harawapost)- Waxa bisha foodda innagu soo haysa ee Feeberwerri ay Xukuumadda Madaxweyne Biixi fullin doontaa qaybtii labaad ee dil lagu Xukumay, kadib markii toddobaadkii horena 7 ruux ee ugu horreeyay dil lagu fulliyay, kuwaasoo oo beesha caalamkunna aad uga soo horjeesteen talaabaddaas.

Ilo wareedyo madax bannaan ayaa Warbaahinta, u sheegay in bisha labaad ee foodda innagu soo haysa ay Xukuumadda Muuse Biixi Cabdi fullin doonto dilka 11 ruux, kuwaasoo lix ka mid ahi ay ka soo jeeddaan beesha Dhulbahante, halka saddexna ay ka soo jeeddaan beesha Habaryoonis iyo laba ruux oo ka soo jeedda
beesha Samarroon.

Warku waxa uu intaas ku daray in Madaxweyne Biixi uu saxeexay dilka 36 ruux oo 11 ka mida la qisaasi doonno bisha labaad ee Feeberwerri, halka kuwii ugu horreeyayna toddobaadkii aynnu soo dhaafnay la qisaasay, iyaddoo uu wiil ka mida dhalinyaraddii la qisaasay oo ka soo jeedda gobolka Sool uu sheegay inaanu wax dil ah gaysan, balse uu waayay garsoor iyo Caddaalad xaqiisa u soo celisa.

Xukuumadda uu hoggaamiyo Kornaylka Muuse Biixi Cabdi oo daawayn karri wayday Kiisaska yar yar ee maalinkasta ka dhaca Maxkamaddaha dalka, maaddaama ay u baahan yihiin garsoor hufan oo Caddaalad ku dhammeeya Kiisaska horyaalla, siddee bay Caddaalad ugu helli kartaa Qisaasta ay fullinayaan iyo Muwaadiniinta iyagoo caddaalad-daro tirsannaaya ay dilka ku bilowday, kuwaasoo aad mooddo inay beelo gaar ah u badan yihiin.

Haweenayda Afrika ugu taajirsan "waxay diiratay" dalkeeda hooyo

Dukumiintiyo la soo dusiyay ayaa muujinaya sida haweeneeyda Afrika ugu hodansan ay ku macaashtay iyadoo ka faa'iidaysanaysa kheyraadka dalkeeda si muqusuqmaasuq ah.

Isabel dos Santos ayay u suurogashay iney gasho heshiisyo ganacsi oo ay ka mid ahaayeen, dhul, shidaal, dheeyman iyo isgaarsiinta markii uu aabeheed madaxweyne ka ahaa dalkaasi Angola oo qani ku ah kheyraadka dabiiciga ah.

Dukumiintiyada ayaa muujinaya in iyada iyo seeygeeda loo ogolaadaay iney iibsadaan hantida maguuraanka ah ee qaranka, kuwaasi oo lagu siiyay heshiisyo shaki ku gedaaman yahay.

Ms Dos Santos ayaa sheegeysa in edeymahaasi ay yihiin kuwa been abuur ah isla markaana ay dowladda Angola siyaasadeeysay.

Gabadha madaxweyenihii hore ayaa deegaan ka dhigatay UK halkaas oo ay ka iibsatay guryo qaali ah.

Waxay haatan wajahaysaa baaritaano ay ku hayso dowladda Angola oo ku saabsan musuq-maasuq. waxaa sidoo kale dhulka lagu daray hantideedii taalay gudaha dalka.

Haatan barnaamijka BBC-da ka baxa ee Panorama ayaa helay dukumiintiyo ka badan 700,000 oo lasoo dusiyay, kuwaasi oo ku saabsan ganacsiyada haweeneydan bilyan dheerka ah.

• Madaxweyne xigeenka Angola oo Bortaqiisku dacwad ku soo oogay
• Madaxweyne xigeenka Angola oo Bortaqiisku dacwad ku soo oogay
• Xisbiga haya talada Angola oo si wayn ugu horreeya doorashada

Waxaa baaritaan ku sameeyay 37 warbaahin oo ay ka mid yihiin Guardian iyo wargeyska Expresso ee ka soo baxa dalka Portugal.

Saliidda

Waa mid ka mid ah heshiisyada aad looga shakinsan yahay kaasi oo laga maamulayay UK. Waxaa ganacsigaan loo maray shirkadda saliida qaranka ee Sonangol.

Ms Dos Santos ayaa maamuleysay shirkadda Sonangol 2016-kii, waxaa jagadaasi u magacaabay aabeheed Jose Eduardo dos Santos, oo dalkaasi madax ka ahaa 38 sannadood.

Balse durbadiiba khatar ayaa soo wajahday markii uu aabeheed baneeyay booska madaxweynaha bishii Sabteembar ee sanadkii 2017-kii inkastoo ninka isaga baddalay ay isku xisbi ahaayeen. Dos Santos ayaa laba bilood ka dib laga eryay shaqada waxayna tallaabdaasi la yaab ku noqotay dad badan oo reer Angoola ah.

Getty Images

Angola in numbers

• 29 millionpopulation
• 27-yearcivil war, fought from independence to 2002

• $4,170average income, but this masks big disparities
• 30%of population live in poverty - less than $1.90/day
• 2ndbiggest oil producer in Africa. Also major diamond producer

Source: World Bank, Opec

Dukumiintiyada la soo dusiyay ayaa muujinaya markii ay ka tagtay shirkadda Sonangol, in ay saxiixday $58 milyan oo doolar oo la siiyay shirkad ku taalla magaalada Dubai oo bixisa adeegyada la talinta oo lagu magacaabo Matter Business Solutions.

Waxay sheegeysaa ineysan haysan dhibaato dhanka dhanka kharashaadka ah balse dukumiintiyada ayaa daaha ka qaaday in shirkaddaasi uu lahaa maamulaha ganacsigeeda.

BBC Panorama ayaa ogaatay in ilaa 50 warqadood oo ay lacaga ku saxiixan yihiin loo diray Sonangolta London maalintii shaqada laga eryay.

Qareenada shirkadda Matter Business Solutions ayaa sheegay in loogu yeeray iney gacan ka geystaan dib u habeynta shirkadda sidaasi darteedna ay lacagahaasi horey loogu saxiixay.

Dhanka kale qareenada Dos Santos sheegay in ficilladeeda la xiriira lacagaha ay u saxiixday shirkadda ay gabi ahaanba ahaayeen kuwa sharciga waafaqsan.

Isabel dos Santos

BBC Panaroma ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday faah-faahin cusub oo la xirrirta heshiisyo ganacsi oo ay la gashay shirkadda tamarta ee Galp.

Dukumiintiyada ayaa muujinaya in shirkadda boqolkiiba 15 oo kaliya ay bixineysay qiimaha shidaalka inta hartayna deen aan korsaar lahayn lagu siineyay shirkadda iyadoona 11 sannadood la bixinin deemahaasi.

La xiriirinta Dheymanka

Seeyga Dos Santos, Sindika Dokolo, ayaa sannadkii 2012-kii heshiis hal dhinac ah la saxeexday shirkadda shirkadda dheymanka dalkaasi ee Sodiam.

Waxay ahayd in heshiis 50-50 ah la saxiixdo shirkadda laga leeyahay Swiss ee De Grisogono. Balse waxaa maalgelisay shirkadda qaranka.

Dukumiintiyada ayaa muujinaya in 18 bilood ka dib markii la saxiixay heshiiska ay shirkadda Sodiam soo bandhigtay $79 milyan oo saami ah, taasi oo uu Mr Dokolo ku lahaa afar milyan oo doolar. Shirkadda ayaa sidoo kale Dokolo ku abaal marisay €5 milyan hawshii uu u fududeeyay ee uu dalaalka ka noqday.

Lahaanshaha sawirkaGETTY IMAGES

Image captionIsabel dos Santos iyo seygeeda Sindika Dokolo

Waa tuma Isabel dos Santos?

Lahaanshaha sawirkaGETTY IMAGES

• Waa curadda madaxaweynihii hore Angola Jose Eduardo dos Santos
• Waxaa guursatay ganacsade Sindika Dokolo
• Waxay wax ku baratay UK, halkaas oo ay haatan ku nooshahay
• Waxaa la sheegey iney tahay haweeneyda ugu taajirsan qaaradda Afrika, iyadoo haysta lacag dhan $2bn
• Waxay saamiyo ku leedahay shirkado saliid iyo kuwa teleefoonada oo intooda badan ku yaalla Angola iyo Portugal

Dhulka

Dukumiintiyada la soo dusiyay ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday sida Dos Santos ay ka iibsatay dhulka dowladda sannadkii 2017-kii. Marlabaad ayay sameysay iney bixiso lacag yar oo hormaris ah.

Shirkaddeeda ayaa meel xeebta magaalada Luanda u dhaw ka iibsatay dhul gaaraya hal kilomitir oo isku wareeg ah kaasi oo uu saxiixay aabeheed.

Image captionShirkadda shidaalka Angola ee Sonangol

Qandaraaska ayaa muujinaya in dhulkaasi uu qiimihiisu gaaraya $96milyan, balse dukumumiintiyada ayaa muujinaya in boqolkiiba shan ay shirkadda bixisay.

Shirkadaha isgaarsiinta

Haweeneyda bilyan dheerta ah ayaa sidoo kale ka faa'iidday shirkadaha isgaarsiinta dalka Angola.

Saami 25% ah ayay ku leedahay shirkadda ugu weyn teleefoonada dalkaasi ee Unitel. Aabeheed ayaa siiyay shatiga isgaarsiinta sannadkii 1999-kii.

Unitel ayaa iyada siisay lacag dhan 1 bilyan oo doolar oo faa'iido ah, balse waxaa jira siyaabooyin kale oo ay shirkadda lacag kaga heshay.

Nin bilo ku dhex noolaa foosto si uu taarikh u sameeyo

Nin u dhashay dalka Koonfur Afrika ayaa muddo ka badan 2 bilood ku dhex noola foosto si uu taarikh u dhigo.

Foostada ayaa aheyd mid lagu taakeeyay tiir bir ah, waxay dhulka ka sarreysa ilaa 25 joog.

Ninkan oo lagu magacaabo Vernon Kruger ayaa lagu wadaa inuu galo buugga lagu xuso dadka taarikhda sameeyay balse sannadkii 1997-dii ayuu wacdaro dhigay markii 54 maalmood uu ku dhex noolaa foosatada.

Balse hadda wuxuu ku dhex noolaa foostada 67 maalmood.

Wuxuu barnaamijka BBC ee Newsday u sheegay in caqabadda ugu weyn ee ka heystay ku dhex noolaanshaha foostada ay aheyd hurddada maada uu ciriiri dareemayay.

"Ma iskala bixin karin, waxaan ku qasbanaaday in aan sidii ilmo ku jiro uurka hooyadii u seexdo sababta oo foostada ciriiri ay aheyd, marka aan soo kaco waxaan dareemi jiray xannuun" ayuu yiri Vernon Kruger.

Article share tools

Harry : Dookh kale ma lahayn oo aan ka ahayn ka tagista boqortooyada

Lahaanshaha sawirkaPA MEDIA

Image captionHarry iyo wiilkiisa Archie

Amiirka Sussex ee magaciisu yahay Harry ee leh dhaxalka boqortooyada Ingiriiska ayaa sheegay in uusan haysan wax dookh iyo kala doorasho ah, oo aan ka ahayn in uu iska casilo xilkii uu ka hayay qoyska boqortooyada Ingiriiska.

Isaga oo hadal ka jeedinayay meel munaasabad ah, ayuu sheegay in isaga iyo xaaskiisa Megha ay doonayeen in ay lasii shaqeeyaan boqortooyada iyaga oo aanan lagu bixinayay lacagta dadweynaha.

"Balse nasiib daro taas suurtogal ma aanay noqon" ayuu yiri Harry.

Wuxuu sheegay in farxaddii iyo noloshii uu u baahnaa uu ka helay Meghan.

Wuxuu intaas ku daray in UK uu yahay dalkiisa jecelyahayna, waligiisna uusan is badeli doonin.

Wuxuu sheegay in uu la kulmay cadaadis iyo culees badan intii uu raadinayay nolol u qalanta oo farxad leh, taasna ay horseedday in uu isaga tago darajadii uu ka hayay qoyska boqortooyada.

Harry iyo Meghan ayaa horey u sheega in ay doonayaan in ay dib uga gurtaan ahaanshiyaha xubno sarsare oo ka tirsan qoyska boqortooyada, si ay u helaan xoriyad maaliyadeed.

Waxa uu sheegay in markasta uu xushmadu hayo ayaayadiis, oo ah boqorada hadda Talisa

Harry iyo xaaskiisa ayaa labaduba ka sheekeeyay nolosha boqortooyada iyo dabogalka ay warbaahinta ku hayso, isaga oo sheegay in uu ka cabsaday in xaaskiisa ay ku dhacaan wixii ku dhacay hooyadiis Diana oo geeriyootay iyada oo ay ceersanayaan sawir qaadayaal.

Harry waxa uu ka hadlayay munaasabad yabooh loogu uruurinayay hay'ada saofal oo uu isaga asaasay, taas oo lagu caawiyo carruurta qabta xanuunka HIV-Aids, wuxuuna sheegay in ujeedka uu ahaa in uu sii wado taariikhdii hooyadiis oo ka shaqayn jirtay samofalka.

Heshiis ay wada galeen Harry, xaaskiisa iyo qoyska boqortooyada ayaa dhigayay in aysan mateli karin boqortooyada wixii hadda ka dambeeya.

Lammaanahan ay diirada warbaahinta saarantahay ayaa sheegay in waqtigooda nololeed ay ku kala qaadan doonaan UK iyo Canada, iyada oo xaaska ay ku nooshahay dalka Canada, iyada iyo wiilkeeda yare e Archie.